Beeldend werken

“Een beeld zegt meer dan 1000 woorden”

Beeldend werken omvat veel werkvormen: schilderen, tekenen, kleien/boetseren, dans, muziek, lichaamswerk. Ik beperk me hier tot het beeld in het tweedimensionale vlak.

Een beeld zegt veel over allerlei facetten van persoonlijkheid, lichaam en geest. Het kan veel informatie geven over de situatie of gemoedstoestand waarin iemand zich bevindt.

Beelden zijn concreet en tastbaar – gesproken taal is vluchtig en ongrijpbaar

Bij tekeningen gaat het om directe communicatie van het onbewuste, die niet gemakkelijk te camoufleren is. Bij verbaal contact kan dit wel. Maar een plaatje, een tekening, een beeld laat altijd zien wat er werkelijk leeft. Confronteert dus ook: je kunt er niet omheen. Je wordt min of meer gedwongen naar de waarheid te kijken.

Een woord gedraagt zich als de wind: het is er, je neemt het waar, je hoort of voelt het, en het is weg. Wat blijft is de herinnering aan de klank van het woord, de intonatie en het volume, de toon waarop het wordt uitgesproken. Met woorden, taal, gedachten, kunnen we onszelf beelden vormen die niet de werkelijkheid hoeven te zijn. Je kunt gemakkelijk een verhaal creëren rondom jezelf: je zelf, hoe je bedacht hebt te zijn, je drama. Woorden laten je verdwalen in je gedachten.

Als we zicht willen krijgen op de werkelijkheid, het hier en nu, kan een beeld ons daarbij goed helpen. Door een situatie of hoe we ons voelen in beeld te brengen, maken we letterlijk zichtbaar wat er speelt. Je kunt verrast worden door wat je zichtbaar maakt – soms onthult het dingen die je anders bedacht had. Het tastbare beeld dwingt ons tot observeren, en het houdt ons eerlijk. Het ‘ja maar’ dat taal kan oproepen, valt weg bij het beeld: je kunt het niet mooier maken dan het is. Een beeld kun je van een afstand en vanuit verschillende invalshoeken bekijken, en je kunt hiermee de onderliggende gevoelens en gedachten onderzoeken. Hierdoor ontstaat inzicht in welke gedachten en gevoelens belemmerend werken, wat we vermijden, en wat ons tegenhoudt om naar onze waarden te leven.

Beeldend werken is handelen, prikkelt onbevangenheid, spreekt de creativiteit aan, nodigt uit om te spelen. Het is een lijfelijke activiteit en voor veel mensen een nieuwe ervaring: letterlijk met je vingers in de verf, in het hier en nu. Doordat je met de handen aan de slag bent, kom je uit je hoofd en is er meer ruimte om vanuit je hart te communiceren. Deze ervaring blijft je langer bij dan een mooi verhaal. Het tastbare resultaat, het beeld, is letterlijk elke dag opnieuw te zien, waardoor de ervaring weer opgeroepen wordt.

ACT en Beeldend Werken – een goed huwelijk

De manier waarop het beeld wordt ingezet bij ACT is dat de therapeut/begeleider niet probeert het beeld te interpreteren of de symbolen te verklaren, maar het beeld bevraagt. Daarvoor maak ik gebruik van de basisvragen: Hoe was het om te doen? Wat heb je gedaan? Hoe voelt het als je er naar kijkt? Bij het bevragen is het belangrijk om bij de objectieve waarneming te blijven. Door het gebruik van deze vragen blijven we focussen op het beeld en is het beeld het middel waarmee de tekenaar zijn gevoelens kan verwoorden zonder dat de luisteraar daar zijn eigen interpretatie aan geeft.

Een andere manier om objectief te kijken naar beelden, ook wanneer ze abstracter zijn, is het gebruik maken van de negen beeldelementen: energie, kleur, toon, vorm, lijn, symboliek, figuratief, zen en diepte.

Het kunstzinnig proces

Bij het beeldend werken volgen we de zeven stappen van het kunstzinnig proces: experimenteren, observeren, verbaliseren, afstand nemen, transformeren, integreren, exposeren. Ze vormen een terugkerende cyclus binnen het kunstzinnig proces, maar lopen ook mooi parallel met de stappen in de ACT aanpak. Een vaste, logische volgorde van stappen die je helpen inzichten te verkrijgen, afstand te nemen van je gedachten/gevoelens, en er woorden aan te geven. Maar ook stappen te zetten, die transformerend kunnen zijn. Soms heel klein, soms groots en heftig. Het integreren is het moment dat die waardegerichte actie een plek krijgt in je leven, je weer weet hoe je welke kant op wilt om dat vervolgens ook te laten zien, te gaan leven, oftewel exposeren. En ook bij ACT is dit een terugkerende cyclus – een continu leerproces.

De kracht van beeldend werken

Een beeld:
– liegt niet
– houdt je eerlijk
– confronteert
– is direct, niet te camoufleren met taal, niet mooier te maken dan het is
– is op afstand te bekijken
– zegt ook iets over je omgeving
– maakt bewust
– vertaalt een situatie naar het hier en nu

Deze eigenschappen versterken de pijlers van de hexaflex. Een beeld in welke vorm dan ook werkt ondersteunend naar ACT toe. En andersom helpt ACT om inzicht te geven in wat dat beeld je vertelt. Alsof ze voor elkaar gemaakt zijn!

hexaflex favicon